AÇAli Çetin
Ali Çetin · 19 Jun 2026 · 2 min

Yapay zekâ: Belirsizliği yalnızca başka yere mi taşıyoruz?

This entry is currently available in Turkish.

03 / AIHumans and AI

Tekerlek. Değirmen. Saban. Sonra motorlar, makineler. Ardından yazılımlar, otomasyonlar, BI panoları.

Yüzyıllardır tek bir şey yapıyoruz: zekânın ürettiğini alıp mekanikleştirmek; rutine, standarda, otomasyona bağlamak.

Peki neden? İşin büyük kısmı, aslında insanın kendisinden kaçmaktı. İnsan pahalıdır. Yorulur. Hata yapar. Ve en önemlisi — kestirilemez.

Her devrim insan değişkenini denklemden biraz daha çıkardı. Hedef hep aynıydı: belirlilik, tekrarlanabilirlik, kontrol.

Şimdi merkezde yeni bir sakin var: yapay zekâ.

İroni tam burada.

İnsanı denklemden çıkarmak için, insanın yapayını denkleme koyduk. Ve kaçtığımız o şeyi — kestirilemezliği — geri getirdik. Bu sefer yapay.

Yapay zekâ da sürpriz yapar. Bir karakutudur. Aynı girdiye farklı çıktı verir. Bugün işe yarayan bir komut yarın başka bir şey üretebilir.

Her ne kadar çeşit çeşit "skill" oluşturursak da, .md dosyaları yaratıp standartize etsek de, bu sefer yüksek maliyetler ve belirsizlikler oluyor. Excel'de milisaniyelik basit bir şekilde sağ klik + delete tuşu yapay zekada prompt yazısı, yeni bir süpriz ve harcanan tokenlar olarak geri dönüyor

Yani kestirilemezliği öldürmedik. Sadece adresini değiştirdik. Üstüne yeni bir bağımlılık ve yeni bir maliyet daha ekledik.

Bir finansçı olarak yıllarca insana bağlı sistemlerden çekindim. Maliyetinden, tek kişiye bağlılığından, insan doğasının öngörülemezliğinden. Bu yüzden süreci yazdık, yedekledik, kontrol koyduk ve plan B hazırladık.

Aynı disiplini yapay zekâya bağlı sistemlere de borçluyuz.

Çünkü bağımlılık bağımlılıktır. Aracın adı değişir; riski yönetme sorumluluğu değişmez.

İnsanı kaldırdık ama insan doğasını kaldıramadık — onu yalnızca makineye devrettik.

Peki ne yapmalı?

Cevap yapay zekâdan kaçmak değil. Onu doğru katmana yerleştirmek.

İşi ikiye ayırmamız gerek: belirli olması gereken çekirdek, belirsizliğin değer ürettiği kenar.

Çekirdek deterministik kalmalı. Bir kural motoru, bir formül ya da mevcut bir yazılım işi görüyorsa, orada yapay zekâ aramayalım. Ucuz, tekrarlanabilir ve denetlenebilir olanı seçelim.

Yapay zekâyı, kestirilemezliğin kusur değil avantaj olduğu yere koyalım: belirsizlik, yorum, yaratıcılık, ilk taslak. Orada sürpriz iyidir.

Ve her kritik bağımlılığa uyguladığınız disiplini ona da uygulayalım: tek kaynağa bağlanmayalım, alternatif bırakalım, maliyete tavan koyalım, çıktıyı bir insanla doğrulayyalım.

Özet: merkezi standartlaştırıp, kenarı yapay zekâya açalım. Çekirdek sağlamsa, genişlerken dağılmayız.

#Finans #YapayZeka #RiskYönetimi

Discuss this with my twin →Contact Ali directly